΄55

'55’55 του Θωμά Κοροβίνη

βαθμολογία: 1 από 5 αστέρια

Τα φρικτά γεγονότα του Σεπτεμβρίου του 1955 στην Κωνσταντινούπολη είναι ένα κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας, για το οποίο λίγα ξέρουμε και ακόμα λιγότερο μιλάμε. Ο Θωμάς Κοροβίνης στο ΄55 καταπιάνεται με αυτά τα γεγονότα και στήνει μια αφήγηση. Δεν μπορώ να το χαρακτηρίσω μυθιστόρημα (όπως κάνει ο εκδότης), αφού δεν έχει πλοκή και ήρωες. Έχει βέβαια στοιχεία μυθοπλασίας, με κεντρικό θέμα το ΄55, αλλά στην ιστορία μπλέκει και πολλά ιστορικά, πολιτισμικά, εθνολογικά, λαογραφικά, ανθρωπολογικά, θρησκευτικά και πολλά άλλα στοιχεία. Η έλλειψη ροής ίσως να προσπαθεί ζωντανέψει την αφήγηση μιας ηλικιωμένης Πολίτισσας, της Μαρίκας της Ταταυλιανής. Όμως, αυτή η αφήγηση γίνεται κουραστική με το μπρος-πίσω του χρόνου, τις πάμπολλες υποσημειώσεις-μεταφράσεις των τουρκικών φράσεων και τις αρκετές επαναλήψεις των γεγονότων. Είναι ένα συνονθύλευμα ιστορίας, ταξιδιωτικού οδηγού, χρονογραφήματος, αφηγήματος και προσωπικών εμπειριών.

Το βιβλίο θα μπορούσε να δικαιώσει την ανάγνωσή του με το τέλος του: το τελευταίο “κεφάλαιο” είναι πολύ όμορφο, αλλά τελειώνει με μια επίγευση αλυτρωτισμού, που δεν μου άρεσε καθόλου.

Goodreads

Συνέχεια ανάγνωσης

Περί φωτίσεως

Περί φωτίσεως Περί φωτίσεως του José Saramago
βαθμολογία: 2 από 5 αστέρια

Το Περί φωτίσεως είναι ένα μυστηριώδες, σκοτεινό, συνωμοτικό βιβλίο. Προφανώς συνέχεια του Περί τυφλότητος, η ιστορία διαδραματίζεται στην ίδια φανταστική χώρα. Οι κρατικοί θεσμοί κλονίζονται από ένα αδιανόητο γεγονός. Τα θεμέλια του κράτους τρίζουν. Αλλά το σύστημα κρατάει καλά.

Στη σύλληψή του το Περί φωτίσεως είναι ένα αξιόλογο βιβλίο. Η καφκική αγωνία και η σαρκαστική ειρωνεία συνδυάζονται με την πολιτική σκέψη του συγγραφέα σε μια αφήγηση στυγνή.

Η γνωστή αδιάκοπη γραφή του Saramago, η απουσία στίξης, οι μονοκόμματοι διάλογοι γίνονται κουραστικοί. Αυτό το είδος γραφής ταίριαζε στο κατά Ιησούν Ευαγγέλιον, αλλά εδώ μοιάζουν απόκοσμοι. Ίσως σαν την πολιτεία που περιγράφει ο συγγραφέας.

Goodreads

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας

Ένα από τα γνωστότερα μυθιστορήματα του μεγάλου Κολομβιανού νομπελίστα Gabriel García Márquez. Ξαναδιαβασμένο κι αυτό ύστερα από σχεδόν είκοσι χρόνια για τη Λέσχη Ανάγνωσης Θερμαϊκού.

Ένας ύμνος στον έρωτα, που δε γνωρίζει σύνορα. Μια ωδή στον έρωτα που ούτε τα γεράματα δεν μπορούν να κάμψουν. Ένα πολύ όμορφο, τρυφερό, δυνατό βιβλίο, με εξαιρετική αφήγηση, χιούμορ, που παρά το “τετριμμένο” αντικείμενό του, διαβάζεται ευχάριστα, χωρίς να κάνει “κοιλιές”.

Ο έρωτας στα χρόνια της χολέρας
Gabriel García Márquez
Μετάφραση: Κλαίτη Σωτηριάδου-Μπαράχας
Εκδόσεις Νέα Σύνορα – Α.Α. Λιβάνη 1986

Συνέχεια ανάγνωσης

Το όνομα του ρόδου

Διάβασα Το όνομα του ρόδου πριν από είκοσι περίπου χρόνια, φοιτητής και με συνεπήρε. Είναι ένα από τα ωραιότερα βιβλία που έχω διαβάσει. Με αφορμή την επιλογή του από τις Λέσχες Ανάγνωσης του Δήμου Θερμαϊκού, το ξαναδιάβασα για να επιβεβαιώσω τον κανόνα που λέει: “αν ένα βιβλίο αξίζει να το διαβάσεις, αξίζει και να το ξαναδιαβάσεις”. Επίσης, λένε ότι κάθε φορά που διαβάζεις ένα βιβλίο, το βλέπεις με άλλο μάτι. Το βιβλίο είναι ζωντανό και αλλάζει. Προκαλεί διαφορετικές κάθε φορά αλλαγές στα κυκλώματα του εγκεφάλου σου, κι εσύ δίνεις κάθε φορά διαφορετικό νόημα στα γραφόμενα. Λες και το βιβλίο είναι ένα ρευστό κι όχι ένα σταθερό, απαράλλαχτο, στυγνό αποτύπωμα της διάνοιας του συγγραφέα, με τη βοήθεια της τεχνικής του Γουτεμβέργιου.

Δύσκολα μπορεί κάποιος να το κατηγοριοποιήσει Το όνομα του ρόδου, το οποίο πλέον είναι κλασσικό και ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της εποχής μας. Είναι βιβλίο μυστηρίου με αστυνομική πλοκή; Είναι ένα βιβλίο φιλοσοφίας; Είναι μήπως μια αφήγηση μιας εποχής σκοτεινής, παρεξηγημένης, αλλά τόσο ζωντανής; Εγώ θα έλεγα ότι είναι ένα βιβλίο αφιερωμένο στα βιβλία. Ο Eco, βιβλιόφιλος ο ίδιος και φανατικός συλλέκτης παλιών εκδόσεων, έχει γράψει μια ωδή στα βιβλία, μια ελεγεία στη συλλογική σκέψη του ανθρώπου και την αποτύπωσή της στο χαρτί (στην περγαμηνή, στην εποχή του μυθιστορήματος), με έναν τρόπο που συμβάλει στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας.

Το καλό ενός βιβλίου είναι να διαβάζεται. Ένα βιβλίο είναι φτιαγμένο από σημεία που μιλούν για άλλα σημεία, τα οποία με τη σειρά τους μιλούν για τα πράγματα. Δίχως το μάτι που το διαβάζει, το βιβλίο περιέχει σημεία που δεν παράγουν ιδέες, κι είναι επομένως βουβό.

Η πυρκαγιά στο Οικοδόμημα και η καταστροφή “της μεγαλύτερης βιβλιοθήκης στη Χριστιανοσύνη” φέρνει δάκρυα στον αναγνώστη, ενώ ο τρόπος με τον οποίο γίνονται οι δολοφονίες είναι εξοργιστικά πρωτότυπος. Η προσπάθεια διαλεύκανσης των δολοφονιών είναι ένα σκληρό παιχνίδι λογικής, που μπλέκει την αλήθεια με την αληθοφάνεια σε έναν αγώνα δρόμου.

Ολόκληρο το βιβλίο βρίθει σημείων, αλληγοριών, εξοντωτικών καταλόγων, υπέροχων περιγραφών και πλήθους πληροφοριών για τη ζωή στις αρχές του 14ου αιώνα στη Βόρεια Ιταλία. Ο πλούτος αυτός χαρακτηρίζει όλα τα βιβλία του Eco και βέβαια δείχνει τη βαθιά γνώση του σε θέματα φιλοσοφίας (είναι καθηγητής σημειωτικής).

Ο τίτλος του βιβλίου είναι ένα μυστήριο που κρατάει ακόμα. Ο ίδιος ο Eco μιλάει για έναν «τελείως ουδέτερο τίτλο που δεν έχει σχέση με το περιεχόμενο του έργου», γιατί «το ρόδο είναι ένα σύμβολο τόσο πλούσιο σε νοήματα, που είναι ζήτημα εάν έχει μείνει κάποιο νόημα που να μην του έχει αποδοθεί». Αντίθετα, εγώ πιστεύω πως ο τίτλος έχει άμεση σχέση με το κορίτσι που αγάπησε ο Άντσο.

Δεν ήξερα, και δεν έμαθα ποτέ, το όνομα του μοναδικού επίγειου έρωτα της ζωής μου.

Το όνομα του ρόδου
Umberto Eco
[Τίτλος πρωτοτύπου: Umberto Eco, Il nome della rosa, 1980]
Μετάφραση Έφη Καλλιφατίδη
Εκδόσεις Γνώση 1985
Δέκατη όγδοη έκδοση 1991
Σελίδες 666

Συνέχεια ανάγνωσης

Οι δρόμοι της πείνας

Ο Jorge Amado -προφέρεται περίπου Ζόρζε Αμάντου- (1912-2001) είναι ένας από τους πιο γνωστούς Βραζιλιάνους συγγραφείς. Μοντερνιστής στο ύφος, ρεαλιστής και πρώην κομμουνιστής, στα βιβλία του περιγράφει τα βάσανα των κολήγων στις απέραντες φυτείες της Βραζιλίας.

Οι δρόμοι της πείνας είναι ένα μυθιστόρημα που περιστρέφεται γύρω από μια οικογένεια που προσπαθεί να βρει καταφύγιο και δουλειά, διωγμένη από τον τόπο της από τον τσιφλικά της περιοχής. Τα βάσανα και ο θάνατος διαποτίζουν ολόκληρο το βιβλίο. Η μάνα και γιαγιά της οικογένειας, η Γιουκουντίνα, έχει τέσσερις γιους που έχουν σκορπίσει: ο Χοσέ έγινε παράνομος (Ζε ο Κεραυνός) σε μια συμμορία ληστών, ο Τζοάο (Τζάο) μπήκε στην αστυνομία, ο Γιουβέντσιο (Νένεν) στρατολογήθηκε και ηγήθηκε της επανάστασης και ο μικρός Τόνιο. Η μοίρα φέρνει τα δύο πρώτα αδέρφια αντιμέτωπα με τραγική εξέλιξη. Η οικογένεια καταστρέφεται από την πείνα, τη βία, τις κακουχίες.

Το βιβλίο ξεκινάει ανιαρά -το πρώτο κεφάλαιο σε κάνει να θέλεις να το παρατήσεις. Αλλά στη συνέχεια αποκτά ενδιαφέρον και ο συγγραφέας με όμορφο τρόπο συρράπτει τις φαινομενικά άσχετες μεταξύ τους ιστορίες σε μια δραματική συνοχή: την οικογένεια που καταρρέει.

Από λογοτεχνική άποψη το βιβλίο είναι φτωχό, αλλά έγινε γνωστό -πιστεύω- κυρίως λόγω της ιδεολογίας που διοχετεύει. Η μετάφραση είναι του Κώστα Κοτζιά. Φαίνεται πώς πρωτοδημοσιεύτηκε στα ελληνικά το 1953 (Εκδόσεις Ο Κόσμος). Η πιο κοινή έκδοσή του είναι από τις Εκδόσεις Ζαχαρόπουλος (1988). Εγώ βρήκα μια έκδοση του 1976 (Εκδόσεις Γκόνης), με όμορφο χαρακτικό του Α. Τάσσου στο εξώφυλλο. Η μετάφραση πρέπει να είναι η ίδια με την έκδοση του Ζαχαρόπουλου. Θα την χαρακτήριζα μάλλον μέτρια. Ακόμα και το όνομα του συγγραφέα αναγράφεται ως «Γιόργκε». Δεν πρέπει να έχουν απομείνει πολλά αντίτυπα.

Δύσκολα επίσης βρήκα και τον τίτλο του πρωτοτύπου (με πολύ γκουγκλάρισμα). Είναι Seara Vermelha (Κόκκινη σοδειά).

Οι δρόμοι της πείνας
Γιόργκε Αμάντο
Μετάφραση Κώστας Κοτζιάς
Εκδόσεις Γκόνης 1976
Σελίδες 340

Συνέχεια ανάγνωσης

Το χάρτινο σπίτι

Το χάρτινο σπίτι είναι ένα μυθιστόρημα του Αργεντινού Κάρλος Μαρία Ντομίνγκες. Πρόκειται για μια ιστορία αγάπης για τα βιβλία. Μια ιστορία όμορφη, αλλά λίγη. Ομολογουμένως ιδιαίτερη στη σύλληψή της, αλλά ανεπαρκής στην εκτέλεση. Ένα μέτριο βιβλίο.

Το χάρτινο σπίτι
Κάρλος Μαρία Ντομίνγκες
[Τίτλος πρωτοτύπου: Carlos María Domínguez, La casa de papel, Ediciones de la Banda Oriental, Montevideo, 2002]
Μετάφραση: Λένα Φραγκοπούλου
Εκδόσεις Πατάκη 2006 (δωδέκατη έκδοση 2011)
Σελίδες 107

Συνέχεια ανάγνωσης

Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν

Μία από τις ωραιότερες νουβέλες της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας είναι Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν. Ο Μ. Καραγάτσης (πραγματικό όνομα, Δημήτρης Ροδόπουλος) είναι ένας αριστοτέχνης της αφήγησης, με πλούσια γλώσσα, ζωντανή εικονογράφηση και κοφτερή ψυχογραφία των ηρώων του. Η δόμηση του χαρακτήρα του ήρωα γίνεται ύπουλα και προσφέρεται αβίαστα. Τα γεγονότα εναλλάσσονται με ταχύτητα μυθιστορήματος αστυνομικής λογοτεχνίας. Και η παρουσίαση της επαρχιώτικης ζωής του λαρισινού κάμπου (μα και κάθε γωνιάς της ελληνικής επαρχίας) είναι πιο αληθινή από ποτέ.

Ο Νταβίντ Μπορίσιτς Λιάπκιν είναι ένα παιδί της ρωσικής στέπας που μισεί τους μπολσεβίκους. Πρόκειται για πραγματικό πρόσωπο, που έζησε και εργάστηκε στη Λάρισα.

“…έν΄ αόρατο σιδερένιο χέρι τού άρπαξε την καρδιά και σταμάτησε τους παλμούς της…”

Τι είναι όμως τελικά αυτός ο Ρώσος συνταγματάρχης; Ένας στυλοβάτης της ηθικής; Ένας άθλιος μέθυσος; Ένας στυγνός δολοφόνος; Εραστής; Βάρβαρος; Η ανάγνωση είναι ευχάριστη και η επίγευσή της ανάμικτη, η ιδανική συνταγή για ένα καταπληκτικό πεζογράφημα.

Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν
Μ. Καραγάτσης
Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας 1933
(23η έκδοση 2009)

Συνέχεια ανάγνωσης

Μαουτχάουζεν

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, ο μεγάλος Έλληνας θεατρικός συγγραφέας, έγραψε το Μαουτχάουζεν, το μοναδικό του πεζογράφημα, το 1963. Σε αυτό το έργο εξιστορεί τις εμπειρίες του στη διάρκεια των δύο ετών (1943-1945) κράτησής του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μαουτχάουζεν. Διαβάζοντας το βιβλίο είναι αναπόφευκτη η σύγκριση με το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Primo Levi. Ο Levi γράφει παγερά, απόκοσμα, σαν από άλλον πλανήτη, χωρίς συναίσθημα. Καταγράφει γεγονότα με την αμείλικτη διαφάνεια ενός φωτογραφικού φακού.

Ο Καμπανέλλης γράφει ανθρώπινα. Πονάει, θλίβεται, πικραίνεται, μισεί, εκδικείται, ερωτεύεται. Αναδεικνύει τη δύναμη της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μέσα από τη δαντική κόλαση των Ες Ες. Οι μαρτυρίες των βασανισμών αναρίθμητες, ο θάνατος -καλύτερα η διαρκής ανάσα του Χάρου στο σβέρκο σου- μόνη σίγουρη καταφυγή, η εξαθλίωση μόνιμος συνοδοιπόρος σε μια πορεία εκμηδένισης της προσωπικότητας. Κι όμως, η ζωή δεν χάνει τη φλόγα της, σαν το φύτρο του αγριόχορτου που ξεπροβάλει μέσα από την παγωνιά του χιονιού. Κι ο έρωτας διαποτίζει κάθε σημείου αυτού του φρικτού στρατοπέδου, που η στάχτη από τα καμένα κορμιά είναι περισσότερη κι από το χώμα.

Κι όμως αυτές οι Κυριακές ήταν οι μέρες του έρωτα στο Μαουτχάουζεν.

Το αλληλοκοίταγμα επί ώρες ατέλειωτες ανέβαζε στα μεγάλα και βαθιά μάτια την επιθυμία σ’ όλη της την ιερότητα και το σπαραγμό.

Κι ένιωθες ένα τράνταγμα στα πόδια, έτσι σαν κάποιος χωμένος βαθιά μέσα στη γη να βροντούσε ένα θεόρατο ταμπούρλο.

Αν οι φράχτες ξαφνικά φεύγανε… άντρες και γυναίκες θα χιμούσαν για μια λυσσασμένη αλληλαρπαγή.

Τα μισοπεθαμένα κοκαλιάρικα σώματα θα κυλιούνταν αγκαλιασμένα πάνω στα χόρτα και στα χώματα, θα πονούσαν, θα σκούζανε, θα πεθαίνανε…

Μαουτχάουζεν
Ιάκωβος Καμπανέλλης
Κέδρος 1981 (24η έκδοση 2011)
Το Βήμα 2012

Συνέχεια ανάγνωσης

Η χαμένη άνοιξη

Η χαμένη άνοιξη είναι το πρώτο μέρος της ανολοκλήρωτης τριλογίας Δίσεχτα χρόνια του Στρατή Τσίρκα, αλλά τελικά αποτελεί το κύκνειο άσμα του. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη Ωροσκόπιο και Κλεψύδρα. Τα κύρια πρόσωπα του βιβλίου, ο Αντρέας, η Φλώρα και η Ματθίλδη, μπλέκονται σε ένα γαϊτανάκι έρωτα, πολιτικής και παράνοιας. Η αφήγηση δυνατή, με ένα ιδιαίτερο ύφος από τη μέση περίπου του βιβλίου, όταν αναφέρεται στη Φλώρα, η οποία οδεύει ολοταχώς προς την τρέλα, αφού πλέον δεν μπορεί να κάνει το γλάρο μέσα στο κεφάλι της να ησυχάσει. Ειδικά το κεφάλαιο ΧΙΙΙ είναι συνταρακτικό! Όλη η ιστορία δίνεται ως χρονογράφημα των Ιουλιανών του 1965 και καταλήγει στην κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα, με ένα κρεσέντο συναισθημάτων που ξεχειλίζουν την ψυχή.

Πέρα από την πολιτική τοποθέτηση του βιβλίου, πρόκειται για ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό δημιούργημα, με πολύ έντονο ρυθμό και αριστουργηματική αφήγηση.

Η χαμένη άνοιξη
Στρατής Τσίρκας
Εκδόσεις Κέδρος 1976
36η έκδοση 2005

Συνέχεια ανάγνωσης

Οι αλήθειες των άλλων

Είναι το πρώτο βιβλίο του Νίκου Θέμελη που διαβάζω, και το τελευταίο του πριν φύγει τον περασμένο Αύγουστο. Είναι μια ιστορία που κάνει ένα μεγάλο κύκλο, διατρέχοντας πολλές δεκαετίες, ξεκινώντας από το Λονδίνο, πηγαίνοντας πίσω στη Μικρά Ασία, την εποχή της Μεγάλης Καταστροφής, και επιστρέφει στην Αθήνα, σχεδόν πενήντα χρόνια αργότερα. Καθώς έχω μια ιδιαίτερη σχέση με την Αλήθεια και την αναζήτησή της, ο τίτλος, αλλά και το περιεχόμενο, είναι ελαφρώς παραπλανητικός. Οι αλήθειες δεν είναι πολλές, είναι μία. Η παραδοχή ότι υπάρχουν πολλές αλήθειες οδηγεί σε λογικά αδιέξοδα. Ο τίτλος είναι μεταφορικός: η «αλήθειες» είναι οι απόψεις, οι τρόποι σκέψεις, το σύστημα πεποιθήσεων, τα «πιστεύω» και οι αντιλήψεις των ανθρώπων. Υπό αυτή την οπτική, το βιβλίο είναι μια συλλογή από συγκρούσεις «αληθειών» στην Ελλάδα του περασμένου αιώνα: Τούρκοι, Έλληνες, κομμουνιστές, βασιλόφρονες, γονείς, παιδιά, ομοφυλόφιλοι, εθνικόφρονες, καθηγητές, ιστορικοί. Όλοι έχουν τη δική τους «αλήθεια», που την υπερασπίζονται συχνά έως θανάτου.

Η αφήγηση του Νίκου Θέμελη είναι απλή, παραστατική, ομαλή, αλλά με πολλά σημεία έντασης. Η ζωή του Μανώλη-Μεχμέτ κουβαλάει τα επακόλουθα αυτών των «αληθειών» και μαζί με ένα φοβερό ντοκουμέντο -που κανένας δεν μπορεί να διαχειριστεί- γίνεται η Αλήθεια ενός έθνους που πασχίζει μάταια να βρει ταυτότητα. Το τέλος του βιβλίου είναι το δυνατό του σημείο: ο Ιωακείμ θα προδώσει τις «αλήθειες» του για μια θέση στο Πανεπιστήμιο;

Οι αλήθειες των άλλων είναι ένα καλό βιβλίο που συνδυάζει αφηγηματική δύναμη, ψυχογραφήματα πολλών χαρακτήρων, ξαφνικές αλλαγές στην πλοκή (όπως συμβαίνει στη ζωή) και θίγει ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα του σύγχρονου ελληνικού ψυχισμού: τη συνέχεια του ελληνισμού μέσα στους αιώνες.

Οι αλήθειες των άλλων
Νίκος Θέμελης
Εκδόσεις Κέδρος 2008

Συνέχεια ανάγνωσης